گزارشی از شب عاشورای سرخه به نقل از وبلاگ سورج خوشاموشتا  :

بعداز مراسم عزاداری واتمام مراسم هیئتها وزنجیرزنی و سینه زنی شب عاشورا در سطح شهر،طبق یک سنت قدیمی مردم جهت روشن نمودن شمع در تکایا وهیئتها پای نخل ها رفته وپس از درخواست حوائج از خداوند واهل بیت (ع)نذرخود را  ادا نموده وشمعی را روشن می نمایند واکثرمردم پس ازسر زدن به نخل های سطح شهر در آخر به سمت نخل اعظم می روند که به نخل بی ادز یا همان بیرون دژ معروف می باشد.این نخل را در ظهر عاشورا بعدازنماز ظهر وعصربه نشانه کشته شدن امام حسین(ع) در محل حسینه به روی دست عزاداران به حرکت در می آورند.

شعر عاشورایی و پر از احساسی رو كه در وصف حال زينب كبري(س) در شام عاشورا در زیر به زبان سرخه ای سروده شده است را دوست عزیزم  جناب آقای مهندس حسین امامی فرستادند.ایشون این شعر رو با لطافت و زیبایی خاصی سروده اند و تقدیم کردند به تمام سرخه ای های دلسوخته و عزادار حسینی 

                                          شام عاشورا

شام  عاشورا  بدي زينب  سار و  سامان   نادانده

                                يار و غامخواري هچين جوز خالق سبحان نادانده

خيمه هان در آتش و طفلان هامه سار در گريبان

                                او  هچين دلسوز   غير  از آتش  سوزان   نادانده

پيكر پاك عازيزان آن ميان  صحراي  سوزان

                                زينب بي كاس هچين  سارباز  در ميدان نادانده

طفلك شش ماهه اصغر، آخرين سارباز ميدان

                                آن  گالوي  نازك  آخر  طاقت   پيكان   نادانده

طفل  معصومان   ميان  خار  با  پاي  برهنه

                                طاقت  ديدار  خار   پاي  آن   طفلان    نادانده

پيكر صي چاك شاه دين ميان خاك غلطان

                                پاس چرا آن پادشاه تاج و سار و گاردان نادانده

بوسه گاه  خاتم  پيغامبران  ، ‌ژير گالو  بو

                                پاس چرا آن پيكر خونين ، گالو بر تان  نادانده

در خارابه ياد بابا كاردي ئي طفل سه ساله

                                طاقت آن بورمه و آسرو چاش و مژگان نادانده

زينب غام ديده با آن داغ سانگين و جگر سوز

                          درميان آتش و خون چاره اي جوز ناله و افغان نادانده

آرزو   دانده   بامينه  كاربلا  هوشتان  برا   گال

                                جو دابوان آن ميان صحرا  هچين امكان  نادانده

حيدر كرار دوت ، آن  اسوه  صابر  و  شجاعت

                                طاقت  ظلم  و  ستم  از   ناجوانمردان   نادانده

زينب  از  ناداني  كوفي  جماعت  دارد  دانده

                                دارد زينب تاقيامت  بي گومان دارمان نادانده

                                                                                               التماس دعا

مراسم تدفین پدر حجت‌الاسلام حسن فریدون روحانی عضو مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام در وادی السلام شهر سرخه برگزار شد.

 مرحوم حاج اسدالله فریدون روحانی از محبان اهل بیت (ع) و از مبارزان علیه رژیم ستم‌شاهی بوده که از بدو نهضت امام خمینی (ره) تا پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل استمرار مبارزات، بیش از ٢٠ بار زندانی شد. اسدالله فريدون روحاني  از معتمدان شهر سرخه بود و در حرفه عطاري اين شهر فعاليت مي كرد.


در این مراسم که در ساعت ٩ صبح دوشنبه ١١/٧/٩٠  برگزار شد ، چهره های برجسته از جمله حجت الاسلام والمسلمين حسن اختري (رييس مجمع جهاني اهل بيت) ، حجت الاسلام والمسلمين عباسعلي اختري (امام جمعه شهرري) ، حجت الاسلام شاهچراغی ( امام جمعه و نماینده  ولی فقیه در استان سمنان) ،حجت الاسلام عبدوس (امام جمعه موقت شهرستان سمنان) ، آقای نجار (استاندار کرمان) ، علما و مسئولین محلی و تعداد کثیری از مردم حضور داشتند.

برای دیدن عکسهای بیشتر روی ادامه ی مطلب کلیک کنید

موضوع بحث : تشبیهات سرخه ای

یکی از پرکاربرد ترین آرایه های ادبی در گویش سرخه ای ، تشبیهات می باشد.

برای مثال در گویش سرخه ای رنگها را به چیزهای مختلفی تشبیه می کنند.مانند:

اسبی شت (esbi shat) : مثل شیر،سفید   

اسبی وار ( esbi var) : مثل برف ، سفید

زارده  جووه ( zarde jooeh ) : مثل زرد چوبه ، زرد

زارده انبی ( zarde enbi ) : مثل میوه ی به ، زرد

زارده آلاله ( zarde alale ) : مثل گل آلاله ،  زرد

سیاه اذغال ( sia ezghal) : مثل ذغال سیاه

اذغال کونه (ezghal kooneh) : مثل ذغال ، سیاه

سیا تاوه (sia taveh) : مثل ماهی تاوه ، سیاه

سوز خوصیل ( souze khasil) : مثل گیاهان ، سبز

سوز مورد ( souze moord) : مثل گیاهان ، سبز

سورخ خون ( soorkhe khoon ) : مثل خون ،  سرخ

سورخ تیتک ( soorkhe titak) : هر چیز بسار قرمز

 کاو نیل (kau nil) :نیلی و ارغوانی به رنگ کبود

همچنین مزه ها را نیز به چیزی تشبیه می کنند مثل :

تال کالوس ( tale kaloos) : هر چیز بسیار تلخ

زاهره هلاهل ( zahre halahel) :  بسیار تلخ ، مثل زهر

تورش زوپپین (toorshe zoppin ) : هر چیز بسیار ترش

شور زوله (shoore zoole) : هر چیز بسیار شور

قاند عاسل (ghande asal ) : مثل عسل ، شیرین

 چاربن جیزدیک (charban jizdik) : مثل جزغاله (دنبه ی برشته شده) ، چرب

تشبیهات متفرقه :

لاسه کنه (lase kene) :  آدم بسیار شل و ول و تنبل (مثل حشره ی کنه )

خولو ویل ( khool o vil  ) : آدم بسیار شل و ول با اندامی کج و معوج

 دوزدان چاش (doozdan chash) : چشمهای مثل دزد (کسی که بسیار زل می زند)

لاسه چاش (lase chash) : چشمهای خمار و خواب آلود ( به آدم تنبل و بی حال اطلاق می شود)

اشلنگ (eshlang) : آدم بلند قد مثل شلنگ (آدم بد قواره)

درازه رووه ( deraze rooeh) :  بلند قد مثل روده (آدم بد قواره)

آوشنگ ( aushang) : آدم قد بلند و شل و ول

لاغر چککو (laghare chakkoo) : آدم بسیار لاغر و نحیف

بیزماره (bizmareh) : آدم بسیار لاغر و نحیف

تانبل خرس (tanbale khars) : آدم تنبل و تن پرور

بی دننان کالاچ (bi dennan kalach) : مثل کلاغ ، بی دندان

بوجنه کرگیک ( bujene kergik) : وقتی ظاهر انسانی بسیار درهم باشد( به مرغ تشبیه می شود)

نانا کادو (nana kadoo) : مثل کدو ، کچل

لوشه پیچک (loushe pichak) : وقتی سگرمه های کسی در هم باشد

گرن بز (garan boz): کسی که ظاهر نامرتب و کثیفی داردبه بزی که مرض گری دارد تشبیه می شود

وارگ وری (varg veri) : مثل گرگ ( آدم بسیار زرنگ و فرصت طلب)

خاک و خوسه (khakoo khoose) :گرد و خاکی شدن فردی (تشبه به گرد و خاک و خاشاک)

رووشه پیتیلاو (rooshe pitilau) : هر چیز بسیار شل و ول

خوشکه درق (khoshke dargh) : هر چیز بسیار سفت و خشک

تاریکه ظولمات (tarike zoolemat) : بسیار تاریک

صوبی تاریکی (soobi tariki) : موقع صبح که هوا هنوز تاریک است

آتاله (atale) : آب رنگرزی (وقتی آب برای خوردن بسیار داغ است از این تشبیه استفاده می شود)

و تشبیهات زیبای دیگر ...

منتظر ارسال پیام ها ، نظرات و مطالب مفید شما هستیم.

در اوایل دهه ی ۵۰ ، پدر بنده (محمدرضا شهابی) در وصف شهر سرخه  چند شعر سرودند.

من هم سه تا از زیباترین اشعار پدرم رو اینجا نوشتم تا شما هم بخونید.

                                            (   سرخه   )

بخدا من یک نفر سرخه ایم                       بشنو از من این سخن همشهریم

ده ما داره دیگه آباد میشه                         تموم خیابونهاش آسفالت میشه

برق میاد ، روشن میشه خیابونها               ور می افته فانوسها زنبوریها

وقتی برگردی وطن ، دوست عزیز               شده فراوون در اونجا همه چیز

وقتی میرسی ده ما ،شهر شده                ساختمونها همگی عوض شده

دسته دسته مردمان سرخه ای                 برمیگردن به وطن یکی یکی

                                                                (محمد رضا شهابی ۱۳۵۱)

وحالا شعر آو باگی (تقدیم به همه ی کشاورزان زحمتکش سرخه ای) :

                                              (آو باگی آوباگی)

از لووا تا آریان ، وانگ هاکنن آوییران                            آو باگی ، آو باگی

هامه باندان آو ببارد ، هشکین نیانده مون کومک          آ چکیر با چه کالک

باله هیگین ، گل وگین ، باندان دباستین داس دافه       اما باز باند آو بنده

مون پا هیشوی تا زانو میان گل ، چاره نادن                آو باگی آو باگی

ای طس آو نا ، دو طس نا ، داس طس آو حارام ببو      هامه مارزان خاراب ببو

آ هچین سیری از آن کارو از آن زندگانی                      وی ببو مون هامیانی

را بدام وا کارو وا زندگی و وا همه کار                          آ هچین بیامی شاهر

آ هچین راحت وابی از وا همه داردسار                       آسووده ای میان شاهر

اما هار شاو خاو وینین که داری ون                            آو باگی آو باگی

                                                                           (محمد رضا شهابی ۱۶/۱۱/۱۳۵۲)

 معنی شعر:

                                          جلوی آب را بگیر

از لووا (نام محلی در سرخه) تا آسیاب،آبیاران داد میزنند که جلوی آب را بگیرید

همه ی بندها رو آب برد و هیچ کس به کمکم نمیاد ،من باید چه کار کنم

با بیل گل ها را برمی دارم و بندها را ده بار می بندم اما باز هم آب بندها را می برد

پای من تا زانو در گل فرو رفته چاره ای ندارم، جلوی آب رو بگیر.

یک طس نه دو طس نه به اندازه ی ده طس آب حرام شد و همه ی مرزها خراب شد

من دیگه از این کارو زندگی خسته شدم ،کمربندم گم شد

اون کار و زندگی رو رها کردم و اومدم شهر

دیگه از اون همه درد سر راحت شدم و توی شهر آسوده ام

اما هر شب توی خواب می بینم که دارم میگم جلوی آب رو بگیر

                                                    (پیر غریب)

اشان آ بیامی هوژ سرا ، دنابوآ                          مون د رست باواژ تا کوجا دابوآ

بخدا آ بشیبیشت پیر غاریب دوعا هاکیر            شومع روشن واکیر و ناذر آدا هاکیر

                                        دووروو واندا دووروو واندا

تا بدیشان بشوشتا باغچیان کوجه                    که بدوزدت سی و نر و بادنجان گوجه

                                      دووروو واننن دووروو واننن

به خودا آ بشیبیشت پیر غاریب دوعا هاکیر       شومع روشن واکیر و ناذر آدا هاکیر

                                                                     (محمد رضا شهابی ۳/۱۲/۱۳۵۲)

معنی شعر:

- دیشب اومدم خونتون خونه نبودی به من راستشو بگو کجا بودی

- به خدا من رفته بودم پیر غریب (نام بقعه ی زیارتی در سرخه) که دعا کنم

- شمع روشن کنم و نذرم رو ادا کنم

- دروغ میگی دیشب تو رو دیدن که به کوچه باغ رفتی

- سیب و انارو بادنجان و گوجه دزدیدی

- دروغ میگن بخدا رفته بودم پیر غریب

سرخه در کتب های تاریخی مختلف :

1-در قدیمی ترین منبع مکتوب به دست آمده(اعلاق النفیسه نوشته ی ابن رسته سال 290 هجری)،  سرخه با نام سره(sorreh)

2- در نزهه القلوب نوشته ی حمدالله مستوفی ، سرخه با نام دیه ی سرخ

3-  و در سفر نامه ی استر آباد و مازندران وگیلان نوشته میرزا ابراهیم،  سرخه با نام قریه ی سرخک آمده است.

سرخه  در سفر نامه های مختلف:

هانری رنه در سفر نامه اش از بوقلمون های سرخه می نویسد :

 در ایستگاه سرخه چند بوقلمون زیبا دیدیم که چتر زده بودند و از صاحبانشان خواستیم که آنها را به ما بفروشند.اما او نگاهی تحقیرآمیزی به ما افکند و متذکر شد که بوقلمون پرنده خوردنی نیست و کشتن پرندهای به این زیبایی گناهی بزرگ است.

میرزا ابراهیم در سفرنامه ی استرآباد و مازندران و گیلان  از خربزه ی سرخه می نویسد :

قریه ی سرخک ده بزرگ می باشد و باغات زیاد دارد.به قرار 280 خانوارند و قلعه چه ای هم دارد که از علامت و بنای قدیم است و در کوچه ها آب جاری است و دکان نانوایی و رنگرزی هم دارد.الا شب عید و دو سه ماه گذشته از عید خربزه و میوه جات سال گذشته را دارند و خربزه ی آنجا زیاد شیرین است.

ناصرالدین شاه  نیز از آسیا ها میوه ها و خصوصا از خربزه ی سرخه می نویسد :

یک فرسنگ که راندیم رسیدیم به سرخه.آسیای زیاد داشت.سه چهار سنگ آب از آسیاها جاری بود.ده سرخه دیگر انار و انجیر و خربزه اش در خوبی معروف است.بلکه خربزه ی این جا را میتوان گفت در هیچ جای دنیا ندارد.سرخه 600 خانوار و هزار تومان مالیات دارد.

در روزنامه ی خاطرات عین الدوله سرخه به این شکل به تصویر درآمده است :

دو ساعت و ربع کم  راه آمده به قریه ی سرخه رسیدیم.سورچی ایستاد که باید اسب را خوراک داد و الا نخواهد رفت.ناچار پیاده شدیم در باغی رفتیم نشستیم.توت داشت اما دانه دار.صاحب باغ می گفت خوراک ما حالیه توت است.زرد آلو و آلوچه داشت.سرخه 400 خانوار است.باغات بسیار خوبی دارد.او می گفت انار این ولایت و خربزه اش بسیار تعریف دارد.زنها جمع شدند همه التماس دعا می گفتند...سرخه بسیار ده آبادی است.

شیندلر صاحب منصب آلمانی در دوره ی ناصر الدین شاه از زبان مردم منطقه ابراز شگفتی می کند :

اهل لاس گرد مثل سمنان و سرخه زبان غریبی حرف میزنند که از الفاظ قدیم و لفظ ترکی و فارسی مخلوط است.

بر گرفته از کتاب سرزمین آفتاب (انجمن رسالت قلم سرخه)

  سرخه از شهرهای استان سمنان است. سرخه در ۲۰ کیلومتری غرب مرکز استان (شهرسمنان) و در ۱۸۰ کیلومتری شرق تهران قرار دارد.

بخش سرخه دارای ۱شهر و ۱۴روستا می باشد.

موقعیت شهر سرخه در نقشه :

بافت شهر سرخه:

در سرخه دو بافت جداگانه وجود دارد :   1-بافت قدیم       2-بافت جدید

در میان محلات دوازده گانه ی بافت قدیم سرخه  ، محله ی درون دژ ، قدیمی ترین محله ی شهر سرخه می باشد.

محلات شهر به ترتیب شکل گیری:

1-     محله درون دژ (دارین دز)

2-     محله بیرون دژ (بی ادز)

3-     محله پشت خندق (پش خندق)

4-     محله کالان (کالان)

5-     محله آقا علی حوض (آقا علی خوت)

6-     محله گودال آقا علی (آقا علی چال)

7-     محله پشت زاغه ی پایین (پان پاشت لو)

8-     محله میان بازار

9-     لاووا

10- محله ی شن آباد یا شن باد (شنوا)

11- محله میدان پیروزی (پش اقیک)

12- محله  رباط (راباط)

13- محله دهباندشت (داوان داشت)

عکس هوایی از شهر سرخه (google earth) :

 وجه تسمیه این شهر را وجود کوه‌های سرخ در اطراف آن گفته‌اند از آنجاییکه به سرخه در گویش سرخه‌ای «سور» گفته می‌شود و سور در فارسی به معنی سرخ می‌باشد می‌توان گفت این وجه تسمیه درست است، اما نظرهای دیگری هم مطرح است که بیشتر به افسانه می‌ماند تا حقیقت.

زبان سرخه ای

سرخه دارای زبانی خاص است که به آن «سرخه‌ای» می گویند و دارای لغات دشواری است که بعضی از ادیبان فارسی آن را مربوط به زبان پهلوی قدیم یا زبان پارسیان دانسته‌اند.و در پیچیدگی این زبان همین بس که غالب بیسیمچیان 8 سال دفاع مقدس از اهالی سرخه بودند چرا که کشف رمز مکالمه آنان تقریبا محال است. شاعران بومی اشعار زیادی به زبان سرخه‌ای سروده‌اند . از جمله شاعران سرخه‌ای زبان می‌توان از شادروان عباسعلی اسلامی نام برد.

جمعیت :

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش سرخه در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۴٬۲۴۹ نفر بوده‌است

بخش سرخه "

• دهستان لاسگرد
• دهستان هفدر

آبادی‌های بخش سرخه:

• • دهستان لاسگرد

لاسجرد،  اسد آباد،  بیابانک،  جهان آباد،  صوفی آباد،  قادر آباد،  نظامی ، جواد آباد،  ایج، برکیان، جوین،  دوروان، عبدالله آباد بالا، عبدالله اباد پایین

• • دهستان هفدر

مومن آباد، اروانه، افتر، امام زاده عبدالله، علی آباد

محصولات کشاورزی

از عمده‌ترین محصولات کشاورزی سرخه :

 کلک (خربزه)

نر ( انار)

لوکه ( پنبه)

 گونام ( گندم )

آیا میدانید :

طرح ایجاد و تاسیس بخش سرخه در تاریخ  1375.06.07 به تصویب رسیده است.

سرخه با تقديم حدود 100 شهيد و ۲۰۰ جانباز جزء برترينها در كشور به لحاظ درصد جمعيت مي باشد

در شهر سرخه تا چند دهه قبل پوشش قبور با آجر چینی به اشکال مختلف هندسی انجام می شده در این روش قسمت بالای قبر مردان به شکل مثلث و قبور زنان به شکل هلال آجر فرش می شده است .

هر شهر دارای نمادی است و نماد شهر سرخه بنای آب انبار بزرگ مرحوم حاج سلطان، فرزند خان یاورز و پدر علی آقاخان و حسن خان پیوندی است.

 این گل زیبا تقدیم به سرخه ای های عزیز:

یه دو بیتی زیبای سرخه ای (شاعر : رضا مهربان)

به اسم ژو که هم دِی هر دو دستی      

وترین چی که ایه تندرستی       

همه وانیم خوجیره یاوا کنّیم            

کو اِنیم فکر، بی اِی ناتندرستی  

(برگردان شعر به فارسی) :

با نام او که به ما تقدیم کرده

بهترین چیز که هست سلامتی

همه می‌گوییم (سلامتی) خوب است ولی فراموش می‌کنیم

به فکرش می‌افتیم که بیماری بیاید.

سرخه پر از آثار تاریخی و جاذبه های طبیعیه

از مهمترین آثار تاریخیش:

۱ : آب انبار قدیمی (بزرگترین، زیباترین و مهم ترین آب انبار این شهر است که براساس معماری سنتی خاص ناحیه کویری با گنبد عظیم مخروطی بر بالای منبع آن به صورت پله های مدوری ساخته شده است. بر بالای گنبد آن بادگیر کوچکی برای عبور جریان هوا به چشم می خورد. از مدخل ورودی آب انبار که اکنون بسته است، تا شیرهای آب بیش از چهل پله وجود دارد. قدمت این آب انبار را بیش از چهار قرن تخمین زده اند)

۲ : مسجد چهل ستون (در گذشته های دور مسجد جامع شهر بوده)

۳ : بادگیرها (بادگیر چیست؟ برجهایی که در ایران برای تهویه بر بام خانه ها ساخته میشود)

۴ : مسجد امام حسین (ستونهای قطور از ویژگی های معماری این مسجد است)

۵ :مسجد امام هادی (قدمت این بنا بیش از ۱۵۰ سال است)

۶ :بقعه ی پیر غریب (صنیع الدوله در کتاب مطلع الشمس از این بقعه نام می برد)

۷ :یخچالها (تنها یک یخچال در جنوب سرخه باقی مانده است)

۸ : حمام بیرون دژ (قدیمی ترین حمام شهر می باشد)

۹ :خانه ی تاریخی حاج حشمت (استاد بدیع الزمان فروزانفر هنگام بازدید از این خانه گفته بود :

ده و چنین خانه ای.چطور این خانه را در ده ساخته اند)

۱۰ : آسیاب چهارم (این آسیاب آخرین بنا از نسل آسیابهای سرخه است)

 جاذبه های طبیعیش رو هم این پایین معرفی می کنم :

شورآو (شور آب)

تال آو ( تلخ آب)

نامک دارره ( دره ی نمک)

و خیلی از جاهای دیگه که باید برید و خودتون ببینید.